همشهری-بیش از ۸۰ درصد دانش‌آموزان دختر ایرانى به علت فقر حركتى به اختلالات ساختار قامتى مبتلا هستندبه‌طور متوسط هر دانش‌آموز دختر ایرانى در مقطع دبیرستان با یك یا 2 معضل مربوط به ساختار قامتى از جمله گودى كمر، افتادگى شانه‌ها، پاهاى پرانتزى شكل و انحناى غیرطبیعى ستون فقرات مواجه است.

این آمارها را ازقبل می‌دانستیم. خبر جدیدتر، این است كه به‌تازگی محمد علی آبادی، رئیس سازمان تربیت بدنی بیان كرده: «توان حرکتی دختران ایرانی تقریبا معادل زنان ۴۰ ساله فرانسوی است.»

علی‌آبادی با انتقاد از کم بودن سرانه ورزش در ایران به نتایج تحقیقی اشاره كرده كه نشان می‌دهد وضعیت جسمی دختران و زنان ایرانی تا چه حد وخیم است.

با این حال کارشناسان می‌گویند ورزش كردن به‌طور مرتب، باید به صورت فرهنگ در خانواده‌ها رواج پیدا کند وگرنه مسئله اصلی ما فقط كمبود امكانات ورزشی نیست.

دكتر مصطفی نجاتیان، فیزیكال‌تراپیست و رئیس بخش توانبخشی مركز قلب تهران با اشاره به این كه ورزش و حركت در ایرانیان به‌خصوص در نوجوانان متأسفانه به دلایل زیادی در حاشیه قرار گرفته است، به همشهری می‌گوید: مهم‌ترین دلیل این مشكل زندگی شهر‌نشینی است به‌طوری كه در حال حاضر علاوه بر این كه در میان جوانان ورزش ساده‌ای مثل پیاده‌روی به صفر نزدیك می‌شود، متأسفانه بیشتر وقت جوانان صرف تحصیل شده و خصوصا در دوران دبیرستان و دانشگاه افراد وقت كمتری را صرف ورزش می‌كنند.

وی با اشاره به این كه در نهایت این فقر حركتی منجر به بروز اختلالاتی در سامانه حركتی و حتی بیماری‌هایی مثل دیابت می‌شود، ادامه می‌دهد: در كشور ما و در 10 سال گذشته شیوع دیابت 10برابر شده است، علاوه بر این مسائل روحی و روانی ناشی از عدم تحرك نیز منجر به بروز افسردگی و اضطراب در بین جوانان می‌شود.

به گفته این فیزیكال‌تراپیست همین عدم تحرك كافی منجر به بروز اختلالات رشد و بیماری‌هایی می‌شود كه باید در زمان میانسالی بروز كنند اما سن بروز آن‌ها به نحو چشمگیری كاهش یافته است.

اصل را باور نداریم!

به گفته كارشناسان در كشور ما فقط یك درصد افراد جامعه اهل ورزش هستند و به همین دلیل، كلینیك‌ها و مراكز درمانی هر روز شاهد بیمارانی هستند كه در سنین پایین دچار مشكلات ستون فقرات، آرتروز، ساییدگی مفاصل، ضعف عضلات و انحراف جانبی ستون فقرات می‌شوند.

دكتر نجاتیان با بیان این كه حتی در خیلی از موارد خانواده‌ها متوجه اختلال انحراف جانبی ستون فقرات نیستند، توضیح می‌دهد: حتی زمانی فرد با این اختلال به پزشك مراجعه می‌كند كه اقدام درمانی خاصی برایش نمی‌توان انجام داد.

البته بی‌تحركی در جامعه ناشی از عوامل مختلفی است.

عده‌ای از كارشناسان، نبود امكانات را در این میان عامل مهم‌تری می‌دانند، ولی به عقیده رئیس بخش توانبخشی مركز قلب تهران، مشكل اصلی ما این است كه سعی نمی‌كنیم آگاهی جامعه را نسبت به اهمیت ورزش از همان سنین پایین و سنین مدرسه افزایش دهیم.

به گفته وی، علاوه بر فقر حركتی در دوران مدرسه، واحد تربیت بدنی در دانشگاه هم در حد 4 واحد خلاصه شده و بعد به فراموشی سپرده می‌شود.

وی خاطرنشان می‌كند: با این حال اگرچه شهرداری اقدام به تجهیز كردن پارك‌ها و فضاهای باز به وسایل ورزش كرده اما به علت عدم آگاهی و حتی این باور در بین زنان كه ورزش در فضای باز و با این امكانات برای آن‌ها ظاهر جالبی ندارد، نسبت به این امكانات بی‌توجهی می‌كنند.

وی با اشاره به این كه در كشورهای پیشرفته هر فردی موظف است در ساعت اداری نیم ساعت ورزش كند، می‌گوید: ما حاضریم هزینه‌های گزافی را صرف بیماری‌های ناشی از فقر حركتی بكنیم در حالی‌كه در فعالیت‌های روزمره خود ورزش را در نظر نمی‌گیریم.

دكتر سید منصور رایگانی، دانشیار طب فیزیكی و مدیر گروه طب فیزیكی و توانبخشی دانشگاه علوم ‌پزشكی شهید بهشتی نیز با بیان این كه فقر حركتی در ایران در همه رده‌های سنی و در همه جنس‌ها و همه گروه‌های جمعیتی وجود دارد، به همشهری می‌گوید: در بعضی از گروه‌های جنسی و جمعیتی به‌خصوص در زنان و سالمندان بیشتر شاهد این معضل هستیم به‌طوری كه تأثیرات این بی‌تحركی در 2 طیف سنی نوجوانان و سالمندان ملموس‌تر بوده و این افراد بیشتر در معرض ابتلا به پوكی استخوان خواهند بود.

دكتر رایگانی با اشاره به این كه كوتاهی بافت‌های نرم هم باعث ایجاد دردهای مزمن در اندام‌های تحتانی و كتف می‌شوند، ادامه می‌دهد: یكی از شایع‌ترین علل درد در اندام‌ها- آن‌هم در جوانان- همین كوتاهی بافت نرم است كه انحراف ستون فقرات به صورت محدودیت حركات زانو، گردی شانه و... هم از علائم آن هستند.


كمبود محیط های مناسب

اما چرا در كشور ما سهم زنان از این بی‌تحركی بیشتر است؟ به عقیده متخصصان طب فیزیكی متأسفانه زنان و دختران در مشاركت‌های ورزشی به مراتب كمتر از مردان و پسران دیده می‌شوند و البته این برمی‌گردد به مسئولیت‌های زنان كه هم خانه و هم بیرون از آن را در برمی‌گیرد.

در واقع گروهی معتقدند به‌دلیل مشغله بیش از حد تحرك كافی در بین زنان وجود ندارد.

اما آیا این مسئله فقط در كشور ما وجود دارد؟
به عقیده دكتر رایگانی، مشكل عمده‌تر این است كه در ایران مشخصا به خاطر حدودیت‌های فرهنگی، حضور زنان درمحیط های ورزشی به اندازه مردان نیست.

وی می‌گوید: شاهد این امر هم عدم وجود فضای ورزشی مناسب در محیط مدرسه دختران است چون در كشور ما ورزش زنان باید در محیط بسته باشد ولی اكثر مدارس فاقد سالن‌های سرپوشیده ورزش هستند. علاوه بر این در محیط های خارج از مجامع ورزشی هم تقسیم عادلانه‌های از نظر امكانات زنان و مردان صورت نگرفته است.

به عقیده وی اما با وجود این كه شاید كمبود امكانات یكی از دلایل عمده كم‌تحركی باشد، آموزش‌های صحیح و لازم هم به اندازه كافی نیستند كه بتوان حتی از شرایط حداقلی استفاده بهینه كرد.دكتر رایگانی با تأكید بر این كه درمحیط های آموزشی علاوه بر محیط مناسب، به ساعت ورزش كردن نوجوانان هم باید بها داده شود، توضیح می‌دهد: متأسفانه علاوه بر این كه ساعات ورزش كردن در مدارس محدود است، مربیان ورزشی هم آموزش‌های لازم را ندیده‌اند و هنوز نمی‌دانند كه باید قبل از شروع كلاس حركات نرمشی و كششی به مدت 5 دقیقه و در 2 نوبت انجام شوند.

هدف‌های گمشده، امكانات لوكس

با این حال علاوه بر عدم آگاهی مردم و كوتاهی در امر بالا بردن این آگاهی، كارشناسان معتقدند كه باشگاه‌های ورزشی هم از عوامل عمده‌ای هستند كه باعث شدند مردم ورزش كردن را یك اقدام لوكس بدانند یا این كه اصلا هدف خود را از مراجعه به این باشگاه‌ها ندانند.

دكتر نجاتیان در این رابطه معتقد است: مشكل این است كه ما بر حسب عادت ورزش نمی‌كنیم و وجود باشگاه‌های ورزشی را جزو مكان‌های لوكس می‌دانیم.

وی خاطر نشان می‌كند: در این شرایط هم مسلما با چند بار رفتن به باشگاه‌های ورزشی، آن‌ها را به فراموشی می‌سپاریم چون هنوز ورزش را یك حركت مقطعی می‌دانیم و تا زمانی كه باورمان در مورد ورزش و حركت كافی اصلاح نشود وجود چنین امكاناتی هیچ فایده‌ای ندارد.

دكتر رایگانی نیز در این باره می‌گوید: مردم هنوز نمی‌دانند كه اصلا چرا به این مكان‌ها مراجعه می‌كنند و یكی از اقدامات غلط در این مورد این است كه مردم ما تصور می‌كنند با ورزش كردن می‌توانند وزن اضافی خود را به‌طور چشمگیری كاهش دهند برای همین به این باشگاه‌ها با هدف كاهش وزن مراجعه می‌كنند نه با هدف ورزش.

وی ادامه می‌دهد: حتی خیلی از مردم تصور می‌كنند كه برای ورزش كردن حتما باید به باشگاه‌های ورزشی مراجعه كنند در حالی‌كه هیچ الزامی در این مورد وجود ندارد و هر كسی با صرف 10 دقیقه وقت در روز و انجام حركات ایروبیك و نرمشی می‌تواند اثرات نرمش را در خود ببیند.