این روزها نوشیدن قهوه طرفداران زیادی پیدا كرده است و در بسیاری از محافل در كنار چای برای افراد سرو می‌شود. در این میان استقبال جوانان بیش از دیگران است و این در حالی است كه گزارش‌هایی مبنی بر این كه قهوه برای سلامت بدن مفید نیست، وجود دارد.

قهوه جزو آن نوشیدنی‌هایی است كه به دلایلی مصرف آن مورد ظن بوده است، چه به صورت شوخی كه گفته می‌شد «موجب توقف رشد می‌شود» تا ادعای جدیدی كه می‌گویند می‌تواند موجب بیماری قلبی و سرطان شود. اما تحقیقات اخیر نشان می‌دهد كه هیچ ارتباطی بین قهوه و افزایش خطر سرطان یا بیماری قلبی وجود ندارد.

از نظر تاریخی، مصرف قهوه اغلب با رفتارهای ناسالمی چون استعمال دخانیات، مصرف بیش از اندازه الكل و رژیم غذایی نامناسب همراه بوده است. به هر حال این روزها نوع نگاه به قهوه، نگاهی مثبت است و مصرف آن به خاطر سودمندی‌های منحصر به فردی كه برای سلامت انسان دارد، جایگاه ویژه‌ای در رژیم غذایی افراد پیدا كرده است. یك فنجان قهوه در روز بویژه صبح قبل از شروع فعالیت‌های روزمره، برای بسیاری از افراد از واجبات است. بی‌تردید تهیه آن نیز زمان زیادی نمی‌برد و هیچ كس نمی‌تواند در برابر طعم و بوی مطبوع آن مقاومت كند.

از تركیب شیمیایی گرانول‌های قهوه چه می‌دانید؟

سكینه شب بیدار، كارشناس ارشد تغذیه اظهار می‌كند: قهوه شامل موادی است كه بیشتر آنها از نظر بیولوژیكی فعال هستند و دو نوع تركیب الكلی (دی ترپن) در قهوه وجود دارد به نام كافستول (cafestol) و كاوئول (kahweol)كه هنگام آسیاب كردن و بو دادن دانه‌های قهوه آزاد می‌شوند. این تركیب‌ها جزو مواردی هستند كه می‌توانند عاملی برای افزایش فشار خون و كلسترول باشند. اما در صورتی كه از قهوه فیلتر شده استفاده شود، مقادیر مصرفی این دی‌ترپن‌ها كم می‌شود.

قهوه شامل تركیب‌های دیگری نیز است كه بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیك مفید هستند. عمده‌ترین تركیب‌های موجود در دانه‌های قهوه شامل كافئین، تانن، تیامین، كرانتین، اسپرمیدین، سیتریك اسید، كلروژنیك اسید، تری گونلین، استالدهید، اسپرمین و پوترسین است.

برخی از این تركیب‌ها در طول آماده سازی قهوه به شكل اصلی خود باقی نمی‌مانند و تركیب جدیدی تولید می‌كنند كه مزه و طعم جدیدی به قهوه می‌بخشند.

كافئین، تركیب اصلی قهوه است، هر فنجان قهوه اصل حاوی 115 میلی گرم كافئین است در حالی كه یك فنجان قهوه فوری 65 میلی گرم و قهوه بدون كافئین بین 4 ـ 2 میلی‌گرم كافئین دارد.

از دیگر تركیب‌های موجود در قهوه كربوهیدرات‌ها، چربی‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند. برای مثال قهوه شامل مقادیر زیادی پتاسیم، نیاسین و منیزیم است. دانه‌های قهوه همچنین شامل دو نوع پلی ساكارید قابل هضم و غیر قابل هضم است. شكل غیرقابل هضم آن فیبر رژیمی است. دانه قهوه مقادیر زیادی فیبر رژیمی دارد، هر چند كه به علت بو دادن و آسیاب كردن دانه، این فیبر وارد نوشیدنی نمی‌شود.

منبعی سرشار از آنتی ‌اكسیدان

چگونگی مصرف قهوه هم جای صحبت دارد و بهتر است در مورد كالری قهوه نیز بدانیم. قهوه نوشیدنی تلخی است و بسیاری هنگام مصرف آن را شیرین می‌كنند. جالب است بدانید كالری موجود در قهوه سیاه به اندازه یك فنجان (240 سی‌سی) 2 تا 5 كالری است. این كالری‌ها از پروتئین و روغن‌های غیراشباع با یك باند دوگانه حاصل می‌شوند.

اضافه كردن شیر و شكر به كالری آن می‌افزاید، به عنوان مثال اضافه كردن یك قاشق چایخوری شكر، به طور میانگین 15 كالری به یك فنجان قهوه می‌افزاید. آنچه كه بسیاری از ما به آن آگاه نیستیم، این است كه قهوه مقادیر فراوانی آنتی‌اكسیدان دارد. در زمان قدیم گفته می‌شد كه قهوه قدرت افسانه‌ای دارد. بنابر این، این نوشیدنی از همان زمان مورد توجه بوده و‌ ‌مصارف سنتی بسیار داشته است. در طب چینی نیز از آن برای درمان‌ ‌آسم و سردرد استفاده می‌كردند و عقیده بر آن بوده كه این نوشیدنی با خاصیت‌ ‌مسهلی كه دارد، موجب بهبود یبوست می‌شود‌. گفته می‌شود مقدار آنتی‌اكسیدان موجود در قهوه 4 برابر چای است. مطالعات نشان می‌دهد كه قهوه، آنتی‌اكسیدان بیشتری نسبت به چای سبز، سیاه و حتی كاكائو دارد، اما حال باید پرسید كه چه آنتی‌اكسیدان‌هایی در قهوه موجود است؟

آنتی‌اكسیدان‌های موجود در قهوه «پلی فنل» نامیده می‌شوند. قهوه حاوی سطح بالایی كلروژنیك اسید‌ها و كافئیك اسید است كه آنتی‌اكسیدان قوی محسوب می‌شوند. نكته جالب این است كه در بعضی افراد، قهوه تنها منبع دریافت آنتی‌اكسیدان است كه این آنتی‌اكسیدان‌ها سودمندی‌های ویژه‌ای به همراه دارند.

قهوه هم فوایدی دارد

به گفته شب بیدار، مطالعاتی كه روی بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 انجام شده، نشان می‌دهد كوئینین‌های موجود در قهوه، پاسخ بدن به انسولین را افزایش می‌دهد و منیزیم موجود در قهوه نیز به متابولیسم نرمال گلوكز كمك می‌كند.

تری گونلین، آنتی‌اكسیدان دیگر موجود در قهوه است كه نه‌تنها به بوی خوش و طعم دلچسب قهوه نسبت داده می‌شود، بلكه ویژگی ضدباكتریایی دارد و از فساد دندان جلوگیری می‌كند.

مصرف قهوه موجب افزایش موقت در سوخت و ساز شده به حدی كه تا اندازه‌ای چربی‌های بدن نیز شكسته می‌شوند. از آنجا كه مصرف قهوه، میزان مصرف كالری را در بدن افزایش می‌دهد برای كاهش وزن كمك‌كننده است.

نشان داده شده كه قهوه بیماری آسم را تسكین می‌دهد. نوشیدن منظم‌ ‌قهوه به میزان 4 ـ 3 فنجان در روز تعداد حمله‌ها آسم را كم می‌كند و موجب‌ ‌بهبود فعالیت ریه‌ها می‌شود.

بسیاری عقیده دارند، نوشیدن یك فنجان‌ ‌قهوه خستگی یك روز پر مشغله را از بین می‌برد و می‌تواند یك نوشیدنی محرك و انرژی‌زا باشد و باعث افزایش میزان هوشیاری و تمركز شود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد، ‌كافئین موجود در قهوه سرعت تبادل اطلاعاتی را در مغز به میزان 10 درصد افزایش می‌دهد و به این ترتیب موجب رفع خستگی و كاهش میزان افسردگی می‌‌شود.

به نظر می‌رسد كافئین محرك اصلی برای كاركرد‌های ذكر شده باشد. هر چند تحقیقات اخیر حاكی از آن است كه قهوه شامل عامل شیمیایی ناشناخته‌ای است كه تولید كورتیزول و آدرنالین را در بدن تحریك می‌كند (هر دوی آنها هورمون‌های محرك هستند)‌.

بسیاری از مردم بر این باورند كه قهوه موجب اختلال در خواب آنها شده و به همین منظور از نوشیدن آن در ابتدای شب خودداری می‌‌كنند، در حالی كه نوشیدن آن در شب هیچ تاثیری بر خواب افراد ندارد.

نوشیدن 4 ـ 3 فنجان قهوه در روز احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر را در دهه‌های بعدی زندگی كم می‌كند و رابطه مستقیمی بین جذب كافئین با كاهش آلزایمر دارد.

گفتنی است، مصرف قهوه خطر سرطان كبد و بیماری سنگ‌های صفراوی را كاهش می‌دهد. محققان معتقدند افرادی كه 2 تا 3 فنجان در روز قهوه می‌نوشند، 40 درصد‌ ‌كمتر به مشكلات كیسه صفرا مبتلا می‌شوند.

همچنین نوشیدن هر فنجان قهوه در روز 22 درصد‌ ‌ابتلای افراد را به بیماری سیروز كبدی كاهش می‌دهد. عامل‌ ‌اصلی این امتیاز باز به كافئین موجود در این نوشیدنی برمی‌گردد.

تانن و انواع آنتی‌اكسیدان‌ موجود در قهوه برای سلامت قلب و عروق مفید شناخته شده‌اند، حتی كافئین موجود در این‌ ‌نوشیدنی با كاهش كلسترول بد، از قلب محافظت می‌كند و جالب است بدانید در این‌ ‌زمینه چای را نیز شكست داده است‌.

مراقب باشید زیاده‌روی نكنید

با وجود مزایای فراوانی كه قهوه دارد، به یاد داشته باشید كه دریافت بالای كافئین، بی‌قراری، تعریق زیاد و افزایش ضربان قلب‌ ‌را به همراه دارد، حتی دیده شده است، نوشیدن مقادیر زیاد قهوه دم‌كرده، میزان كلسترول‌ ‌خون را نیز‌ ‌افزایش می‌دهد.

برای برخی گروه‌های سنی همچون افرادی كه فشار خون دارند، كودكان، نوجوانان و افراد مسن بایستی قهوه با احتیاط مصرف شود.

از آن گذشته مداركی وجود دارد كه خانم‌های باردار باید مصرف قهوه را به 3 فنجان معادل 300 میلی‌گرم در روز محدود كنند.

مقادیر بالای قهوه احتمال مرده‌زایی را در خانم‌های باردار افزایش می‌دهد. همچنین برای گروه‌های در معرض خطر لازم است كه قهوه همراه غذا میل نشود، چراكه مانع جذب آهن می‌شود.

نوشیدن قهوه زمانی می‌تواند به عنوان جزئی از رژیم باشد كه در مقادیر مناسب مصرف شود و مصرف بیشتر از 3 ـ 2 فنجان در روز از این نوشیدنی به صلاح نیست و باز مشروط بر آن كه قسمتی از كالری دریافتی را تشكیل دهد نه این‌كه كالری مازاد باشد.

زادگاه قهوه كجاست؟

نام قهوه از استانی به اسم كفا (Keffa) آمده است، جایی كه دانه‌های قهوه را چوپانان اتیوپی در قرن 6 كشف كردند.

در قرن 13 اعجاز قهوه شناخته شد و در سراسر دنیای اسلام گسترش یافت و 2000 سال بعد به اروپا راه یافت و به عنوان یك نوشیدنی جدید در آنجا نیز معرفی شد. 90 درصد قهوه تولیدی امروزه، قهوه عربی است كه بهترین نوع آن است و بوی بسیار ملایمی دارد و كافئین آن زیاد نیست. قهوه اغلب در برزیل، یمن، اتیوپی، هند و آمریكای لاتین كاشته می‌شود. نوع دیگری از قهوه Robusta نام دارد كه منشأ آن از آفریقاست، تلخ مزه بوده و كافئین این نوع قهوه 50 درصد بیشتر از گونه دیگر است و یك سوم محصول جهانی قهوه را تشكیل می‌دهد. قهوه دارای انواع گوناگونی است كه عبارتند از قهوه اصل (خشك شده و آسیاب شده) و قهوه فوری كه از دانه‌هایی كه به طور منجمد خشك شده‌اند (Freeze-Dried) تولید می‌شود.